⛽ Barwa produktów naftowych (skala ASTM)
Krótko: o co chodzi
Wizualne oznaczanie barwy produktów naftowych przez porównanie ze wzorcami szklanymi w skali ASTM (0,5–8,0). Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 2049:2000; Skala pomiarowa: 0,5–8,0 ASTM (16 stopni, krok 0,5). Procedura obejmuje 8 kroków (łącznie około 13–14 min); stosuje się je m.in. do: Kontrola jakości olejów bazowych i smarowych — stopień rafinacji, Ocena barwy olejów napędowych i opałowych, Monitoring degradacji olejów w eksploatacji (ciemnienie = utlenianie).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 2049:2000
- Kategoria: Petrochemia
- Kroków procedury: 8
- Łączny czas etapów: 13 min–14 min
- Skala pomiarowa: 0,5–8,0 ASTM (16 stopni, krok 0,5)
- Długość drogi optycznej: 33 mm
- Rozdzielczość (wizualna): 0,5 jednostki ASTM
Przegląd
Barwa produktów naftowych jest jednym z najstarszych i najprostszych parametrów kontroli jakości, stosowanym w przemyśle naftowym od ponad 100 lat. Skala barw ASTM (odpowiada ASTM D1500 / IP 196) obejmuje 16 stopni od 0,5 (jasnosłomkowy) do 8,0 (ciemnoczerwony/brązowy) z krokiem 0,5 jednostki. Długość drogi optycznej w kuwecie wynosi 33 mm.
Barwa produktu naftowego dostarcza cennych informacji o stopniu rafinacji, czystości, degradacji i zanieczyszczeniu. Oleje bazowe świeżo rafinowane mają niską barwę (0,5–2,0), podczas gdy oleje ciężkie i mazuty — wysoką (6,0–8,0). Ciemnienie oleju smarowego w eksploatacji świadczy o utlenianiu, a nagłe zmiany barwy paliwa mogą wskazywać na kontaminację lub mieszanie partii.
Metoda wizualna polega na porównaniu barwy próbki z kolorowymi wzorcami szklanymi w komparatorze (kolorymetrze naftowym). Obserwator widzi jednocześnie pole próbki i dwa sąsiednie pola wzorcowe, co ułatwia interpolację. Wynik podaje się jako najbliższy stopień skali ASTM. Produkty jaśniejsze niż 0,5 określa się jako „jaśniejsze niż 0,5" (L 0,5).
Oprócz metody wizualnej dostępne są automatyczne kolorymetry (np. Lovibond PFXi) z rozdzielczością 0,1 jednostki ASTM, eliminujące subiektywność oceny ludzkiego oka.
Zasada metody
Próbkę produktu naftowego umieszcza się w standardowej kuwecie o długości drogi optycznej 33 mm i obserwuje w komparatorze kolorymetrycznym przy oświetleniu źródłem światła zbliżonym do światła dziennego (illuminant C). Barwę próbki porównuje się ze standardowymi wzorcami szklanymi zamontowanymi na obrotowym dysku. Obserwator dobiera wzorzec, którego barwa najlepiej odpowiada barwie próbki. Jeśli barwa próbki jest pomiędzy dwoma sąsiednimi wzorcami, przypisuje się wyższy stopień.
Zastosowania
- Kontrola jakości olejów bazowych i smarowych — stopień rafinacji
- Ocena barwy olejów napędowych i opałowych
- Monitoring degradacji olejów w eksploatacji (ciemnienie = utlenianie)
- Kontrola procesów rafineryjnych — rafinacja, odasfaltowanie, hydrokraking
- Wykrywanie kontaminacji i mieszania partii produktów
- Badanie wosków naftowych i parafin
- Specyfikacje handlowe i atesty jakości
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Skala pomiarowa | 0,5–8,0 ASTM (16 stopni, krok 0,5) |
| Długość drogi optycznej | 33 mm |
| Rozdzielczość (wizualna) | 0,5 jednostki ASTM |
| Rozdzielczość (automatyczna) | 0,1 jednostki ASTM |
| Oświetlenie | Illuminant C (zbliżone do światła dziennego) |
| Czas pomiaru | <1 min na próbkę |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 2049:2000
- Tytuł (PL)
- Przetwory naftowe — Oznaczanie barwy (skala ASTM)
- Title (EN)
- Petroleum products — Determination of colour (ASTM scale)
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie próbki
Upewnij się, że próbka jest klarowna i wolna od zawiesin. Jeśli jest mętna, podgrzej do max. 79°C i schłodź. Nie filtruj. Próbka musi być w temperaturze pokojowej.
-
Przygotowanie kuwety
Umyj kuwetę pomiarową (33 mm) toluenem, następnie acetonem. Wysusz. Sprawdź, czy nie ma rys i zabrudzeń na ściankach optycznych.
-
Napełnienie kuwety
Napełnij kuwetę próbką do wymaganego poziomu. Zamknij pokrywką, aby uniknąć odparowania frakcji lotnych.
-
Umieszczenie w komparatorze
Włóż kuwetę do gniazda komparatora. Włącz oświetlenie. Upewnij się, że pole próbki jest równomiernie oświetlone.
-
Porównanie ze wzorcami
Obracaj dysk ze wzorcami szklanymi. Porównuj barwę próbki z dwoma sąsiednimi wzorcami widocznymi jednocześnie w polu widzenia.
-
Odczyt wyniku
Przypisz próbce wartość najbliższego wzorca. Jeśli barwa jest pomiędzy dwoma wzorcami — podaj wyższy. Jeśli jaśniejsza niż 0,5 — zapisz „L 0,5".
-
Pomiar automatyczny (opcjonalnie)
W kolorymetrze automatycznym włóż kuwetę, uruchom pomiar. Aparat poda wynik z rozdzielczością 0,1 jednostki ASTM.
-
Zapis i czyszczenie
Zapisz wynik barwy ASTM. Opróżnij i umyj kuwetę toluenem i acetonem. Wysusz i schowaj.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Komparator kolorymetryczny (wizualny) | Lovibond Comparator 3000 AF650, Koehler K13250 | 8 000–20 000 PLN |
| Dyski wzorcowe ASTM | Dyski szklane 0,5–8,0 ASTM, certyfikowane | 3 000–8 000 PLN / komplet |
| Kolorymetr automatyczny | Lovibond PFXi-195, Koehler K13260, HunterLab ColorFlex EZ | 30 000–60 000 PLN |
| Kuwety pomiarowe 33 mm | Kuwety szklane z pokrywkami, optyczne borokrzem | 200–500 PLN/szt. |
| Źródło światła Illuminant C | Lampa w komparatorze lub wbudowane w automat | w zestawie z aparatem |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Toluen | 108-88-3 | Cz.d.a., do mycia kuwet pomiarowych |
| Aceton | 67-64-1 | Cz.d.a., do płukania i suszenia kuwet |
| Wzorce kalibracyjne barwy | — | Certyfikowane roztwory referencyjne ASTM do weryfikacji wzorców szklanych |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Toluen, aceton — łatwopalne i drażniące, pracuj pod wyciągiem
- Produkty naftowe — mogą być łatwopalne i drażniące, stosuj rękawice nitrylowe
- Wzorce szklane — kruche, obchodzić się ostrożnie
- Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny wymagane
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 2049:2000 — „Przetwory naftowe — Oznaczanie barwy (skala ASTM)”. Tytuł angielski: „Petroleum products — Determination of colour (ASTM scale)”.
Na czym polega ta metoda?
Próbkę produktu naftowego umieszcza się w standardowej kuwecie o długości drogi optycznej 33 mm i obserwuje w komparatorze kolorymetrycznym przy oświetleniu źródłem światła zbliżonym do światła dziennego (illuminant C). Barwę próbki porównuje się ze standardowymi wzorcami szklanymi zamontowanymi na obrotowym dysku.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Skala pomiarowa: 0,5–8,0 ASTM (16 stopni, krok 0,5); Długość drogi optycznej: 33 mm; Rozdzielczość (wizualna): 0,5 jednostki ASTM; Rozdzielczość (automatyczna): 0,1 jednostki ASTM.
Ile trwa wykonanie badania?
Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 13 min–14 min. Procedura obejmuje 8 kroków.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Komparator kolorymetryczny (wizualny), Dyski wzorcowe ASTM, Kolorymetr automatyczny, Kuwety pomiarowe 33 mm, Źródło światła Illuminant C. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Komparator kolorymetryczny (wizualny)): 8 000–20 000 PLN.
Gdzie stosuje się to badanie?
Kontrola jakości olejów bazowych i smarowych — stopień rafinacji; Ocena barwy olejów napędowych i opałowych; Monitoring degradacji olejów w eksploatacji (ciemnienie = utlenianie); Kontrola procesów rafineryjnych — rafinacja, odasfaltowanie, hydrokraking; Wykrywanie kontaminacji i mieszania partii produktów; Badanie wosków naftowych i parafin; Specyfikacje handlowe i atesty jakości.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Toluen, aceton — łatwopalne i drażniące, pracuj pod wyciągiem; Produkty naftowe — mogą być łatwopalne i drażniące, stosuj rękawice nitrylowe; Wzorce szklane — kruche, obchodzić się ostrożnie; Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny wymagane.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 2049.