🌿 Test toksyczności ostrej — Daphnia magna
Krótko: o co chodzi
Biologiczny test toksyczności ostrej z wykorzystaniem Daphnia magna (rozwielitka) — oznaczanie EC50 (stężenie powodujące 50% unieruchomienie) po 24 i 48 h ekspozycji. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6341:2013; Organizm testowy: Daphnia magna Straus, neonaty <24 h. Procedura obejmuje 6 kroków (łącznie około 2 h); stosuje się je m.in. do: Klasyfikacja chemikaliów pod kątem toksyczności wodnej (REACH, CLP), Ocena toksyczności ścieków przemysłowych i komunalnych, Monitoring jakości wód powierzchniowych.
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 6341:2013
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 6
- Łączny czas etapów: 2 h
- Organizm testowy: Daphnia magna Straus, neonaty <24 h
- Czas ekspozycji: 24 i 48 h
- Punkt końcowy: EC50 (immobilizacja)
Przegląd
Test z Daphnia magna jest jednym z najczęściej stosowanych biotestów ekotoksykologicznych na świecie. Daphnia magna (rozwielitka duża) jest niewielkim (2–5 mm) skorupiakiem słodkowodnym, który ze względu na swoją wrażliwość na zanieczyszczenia, krótki cykl życiowy i łatwość hodowli laboratoryjnej jest organizmem modelowym w toksykologii wodnej.
Test polega na narażeniu młodych osobników Daphnia magna (<24 h) na serię rozcieńczeń badanej substancji/próbki i obserwacji unieruchomienia (immobilizacji) po 24 i 48 godzinach. Wynikiem jest EC50 — stężenie powodujące 50% unieruchomienie. Test jest wymagany w klasyfikacji chemikaliów (REACH), ocenie jakości ścieków i wód oraz klasyfikacji odpadów.
Norma ISO 6341 jest zharmonizowana z wytycznymi OECD 202 i stanowi element baterii testów ekotoksykologicznych stosowanych w ocenie oddziaływania na środowisko wodne.
Zasada metody
Młode osobniki Daphnia magna (neonaty <24 h, 5 szt. na powtórzenie, 4 powtórzenia) są narażane na 5–7 stężeń badanej substancji (seria geometryczna) oraz kontrolę (czyste medium hodowlane). Po 24 i 48 h obserwuje się liczbę unieruchomionych osobników (niezdolnych do pływania w ciągu 15 s po delikatnym wstrząśnięciu). EC50 obliczane jest metodą probitową lub logistyczną z 95% przedziałem ufności.
Zastosowania
- Klasyfikacja chemikaliów pod kątem toksyczności wodnej (REACH, CLP)
- Ocena toksyczności ścieków przemysłowych i komunalnych
- Monitoring jakości wód powierzchniowych
- Klasyfikacja odpadów (toksyczność dla środowiska wodnego)
- Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ)
- Badania efektywności oczyszczalni ścieków
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Organizm testowy | Daphnia magna Straus, neonaty <24 h |
| Czas ekspozycji | 24 i 48 h |
| Punkt końcowy | EC50 (immobilizacja) |
| Temperatura | 20 ± 2°C |
| Fotoperiod | 16 h światło / 8 h ciemność |
| Kryterium walidacji | Immobilizacja w kontroli ≤10% |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 6341:2013
- Tytuł (PL)
- Jakość wody — Oznaczanie hamowania ruchliwości Daphnia magna Straus (Cladocera, Crustacea) — Test ostrej toksyczności
- Title (EN)
- Water quality — Determination of the inhibition of the mobility of Daphnia magna Straus (Cladocera, Crustacea) — Acute toxicity test
Procedura krok po kroku
-
Hodowla Daphnia magna
Utrzymuj hodowlę w medium ISO, 20°C, fotoperiod 16/8 h. Karm codziennie algami. Zbieraj neonaty <24 h do testu.
-
Przygotowanie rozcieńczeń
Przygotuj 5–7 stężeń próbki w serii geometrycznej (np. 100, 50, 25, 12,5, 6,25%). Kontrola = czyste medium.
-
Ekspozycja
Do każdego naczynia (50 mL roztworu) przenieś 5 neonatów pipetą Pasteura. 4 powtórzenia na stężenie = 20 osobników. Nie karmić w trakcie testu.
-
Odczyt po 24 h
Obserwuj pod stereomikroskopem. Policz unieruchomione osobniki (niezdolne do pływania w 15 s po delikatnym wstrząśnięciu).
-
Odczyt po 48 h
Powtórz obserwację. Zapisz liczbę unieruchomionych na stężenie. Zmierz pH i O₂ w próbkach kontrolnych.
-
Obliczenie EC50
Oblicz EC50 metodą probitową lub logistyczną z 95% przedziałem ufności. Sprawdź walidację: kontrola ≤10% immobilizacji.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Komora klimatyczna/inkubator | Binder KBF 240, Memmert ICH260L (20°C, fotoperiod) | 15 000–40 000 PLN |
| Stereomikroskop | Olympus SZX7, Leica S9i, Zeiss Stemi 305 | 5 000–25 000 PLN |
| Tlenomierz | WTW Oxi 3310, Hach HQ40d | 3 000–12 000 PLN |
| pH-metr | Mettler Toledo SevenCompact | 3 000–8 000 PLN |
| Naczynia testowe (zlewki 50–100 mL) | Zlewki szklane borokrzemowe, pokrywki szklane | 10–30 PLN/szt. |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Medium hodowlane (ISO water) | — | CaCl₂ (294 mg/L) + MgSO₄ (123 mg/L) + NaHCO₃ (65 mg/L) + KCl (5,75 mg/L) w wodzie dejonizowanej |
| Dichromian potasu K₂Cr₂O₇ | 7778-50-9 | Substancja referencyjna do testu walidacyjnego. EC50 24h: 0,6–2,1 mg/L |
| Pokarm dla Daphnia | — | Hodowla Chlorella vulgaris (algi zielone), 0,1–0,2 mg C/daphnia/dzień |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Dichromian potasu — rakotwórczy kat. 1B, mutagenny. Stosować dygestorium i rękawice.
- Próbki mogą zawierać substancje toksyczne — rękawice nitrylowe obowiązkowe
- Odpady z testów zbierać do pojemników na odpady chemiczne
- Hodowla biologiczna — zachować sterylność, unikać kontaminacji
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6341:2013 — „Jakość wody — Oznaczanie hamowania ruchliwości Daphnia magna Straus (Cladocera, Crustacea) — Test ostrej toksyczności”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of the inhibition of the mobility of Daphnia magna Straus (Cladocera, Crustacea) — Acute toxicity test”.
Na czym polega ta metoda?
Młode osobniki Daphnia magna (neonaty <24 h, 5 szt. na powtórzenie, 4 powtórzenia) są narażane na 5–7 stężeń badanej substancji (seria geometryczna) oraz kontrolę (czyste medium hodowlane).
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Organizm testowy: Daphnia magna Straus, neonaty <24 h; Czas ekspozycji: 24 i 48 h; Punkt końcowy: EC50 (immobilizacja); Temperatura: 20 ± 2°C.
Ile trwa wykonanie badania?
Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 2 h. Procedura obejmuje 6 kroków.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Komora klimatyczna/inkubator, Stereomikroskop, Tlenomierz, pH-metr, Naczynia testowe (zlewki 50–100 mL). Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Komora klimatyczna/inkubator): 15 000–40 000 PLN.
Gdzie stosuje się to badanie?
Klasyfikacja chemikaliów pod kątem toksyczności wodnej (REACH, CLP); Ocena toksyczności ścieków przemysłowych i komunalnych; Monitoring jakości wód powierzchniowych; Klasyfikacja odpadów (toksyczność dla środowiska wodnego); Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ); Badania efektywności oczyszczalni ścieków.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Dichromian potasu — rakotwórczy kat. 1B, mutagenny. Stosować dygestorium i rękawice.; Próbki mogą zawierać substancje toksyczne — rękawice nitrylowe obowiązkowe; Odpady z testów zbierać do pojemników na odpady chemiczne; Hodowla biologiczna — zachować sterylność, unikać kontaminacji.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 6341.