💧 Mętność wody (turbidimetria)

Q: Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7027-1:2016-09 — „Jakość wody — Oznaczanie mętności — Część 1: Metody ilościowe”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of turbidity — Part 1: Quantitative methods”.

Q: Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Zakres pomiarowy (nefelometria): 0,05–400 NTU (FNU); Zakres pomiarowy (turbidimetria): 40–4000 NTU; Rozdzielczość: 0,01 NTU (niski zakres); Długość fali: 860 nm ± 30 nm (podczerwień).

Q: Ile trwa wykonanie badania?

Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 26 min–26 min. Procedura obejmuje 8 kroków.

Q: Jaki sprzęt jest potrzebny?

Turbidymetr (nefelometr) laboratoryjny, Kuwety pomiarowe, Olej silikonowy do kuwet, Ściereczki do czyszczenia kuwet. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Turbidymetr (nefelometr) laboratoryjny): 8 000–25 000 PLN.

Q: Jakie środki ostrożności obowiązują?

Siarczan hydrazyny — podejrzewany o działanie rakotwórcze (kat. 1B). Przygotowywać pod dygestorium, stosować rękawice nitrylowe.; Heksametylenotetraamina — drażniąca, łatwopalna. Chronić przed ogniem.; Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny obowiązkowe.; Wzorce gotowe (StablCal, AMCO) — bezpieczniejsza alternatywa dla formazyny.; Szklane kuwety — ryzyko stłuczenia i skaleczenia.

Q: Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 7027-1.

Fizykochemia PN-EN ISO 7027-1

Krótko: o co chodzi

Nefelometryczne oznaczanie mętności wody przy użyciu rozproszonego promieniowania podczerwonego pod kątem 90°. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7027-1:2016-09; Zakres pomiarowy (nefelometria): 0,05–400 NTU (FNU). Procedura obejmuje 8 kroków (łącznie około 26–26 min); stosuje się je m.in. do: Kontrola jakości wody pitnej (limit ≤1 NTU, zalecane ≤0,3 NTU), Monitoring stacji uzdatniania wody (efektywność koagulacji, filtracji), Badanie wód powierzchniowych i podziemnych.

W skrócie

Norma: PN-EN ISO 7027-1:2016-09
Kategoria: Fizykochemia
Kroków procedury: 8
Łączny czas etapów: 26 min–26 min
Zakres pomiarowy (nefelometria): 0,05–400 NTU (FNU)
Zakres pomiarowy (turbidimetria): 40–4000 NTU
Rozdzielczość: 0,01 NTU (niski zakres)

Przegląd

Mętność wody jest miarą zmniejszenia przezroczystości wody spowodowanego obecnością cząstek zawieszonych i koloidalnych: iłów, mułów, mikroorganizmów, substancji organicznych i nieorganicznych. Wyrażana jest w jednostkach NTU (Nephelometric Turbidity Units) lub FNU (Formazin Nephelometric Units) — obie jednostki są numerycznie równoważne.

Mętność jest jednym z kluczowych parametrów jakości wody pitnej — norma polska wymaga ≤1 NTU (zalecane ≤0,3 NTU). Wysoka mętność wskazuje na potencjalne zanieczyszczenie mikrobiologiczne (cząstki osłaniają patogeny przed dezynfekcją UV i chlorową), problemy estetyczne i technologiczne.

Metoda ISO 7027-1 wykorzystuje źródło światła podczerwonego (LED 860 nm) i detekcję pod kątem 90° (nefelometria) — eliminuje to wpływ barwy wody na wynik. Dla wód o niskiej mętności (pitna) stosuje się nefelometrię, dla wód silnie mętnych (ścieki) — turbidimetrię (pomiar tłumienia wiązki).

Zasada metody

Próbka wody jest oświetlana monochromatycznym źródłem promieniowania podczerwonego (LED 860 nm, zgodnie z ISO 7027-1). Fotodioda umieszczona pod kątem 90°±2,5° do wiązki padającej mierzy intensywność światła rozproszonego na cząstkach zawieszonych.

Nefelometria (kąt 90°): intensywność promieniowania rozproszonego jest proporcjonalna do stężenia cząstek. Stosowana dla wód o niskiej mętności (<40 NTU, typowo woda pitna).

Turbidimetria (pomiar tłumienia): mierzy osłabienie wiązki przechodzącej przez próbkę. Stosowana dla wód o wysokiej mętności (ścieki, wody bardzo mętne >40 NTU).

Kalibracja z użyciem zawiesiny formazynowej — wzorzec pierwotny mętności (1 FNU = 1 NTU).

Zastosowania

Kontrola jakości wody pitnej (limit ≤1 NTU, zalecane ≤0,3 NTU)
Monitoring stacji uzdatniania wody (efektywność koagulacji, filtracji)
Badanie wód powierzchniowych i podziemnych
Kontrola procesów oczyszczania ścieków
Monitoring wód basenowych i przemysłowych
Weryfikacja skuteczności dezynfekcji (mętność obniża efektywność UV i Cl₂)

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
Zakres pomiarowy (nefelometria)	0,05–400 NTU (FNU)
Zakres pomiarowy (turbidimetria)	40–4000 NTU
Rozdzielczość	0,01 NTU (niski zakres)
Długość fali	860 nm ± 30 nm (podczerwień)
Kąt detekcji	90° ± 2,5° (nefelometria ISO)
Wzorzec kalibracyjny	Formazyna (hydrazyna + heksametylenotetraamina)

Norma

Numer normy: PN-EN ISO 7027-1:2016-09
Tytuł (PL): Jakość wody — Oznaczanie mętności — Część 1: Metody ilościowe
Title (EN): Water quality — Determination of turbidity — Part 1: Quantitative methods

Procedura krok po kroku

Przygotowanie turbidymetru

Włącz turbidymetr min. 15 minut przed pomiarem (stabilizacja źródła światła). Sprawdź czystość komory pomiarowej.

⏱ Czas: 15 min
Kalibracja

Wykonaj kalibrację z zestawem wzorców: 0,1 NTU (lub <0,1), 20 NTU, 100 NTU, 800 NTU (lub wg producenta). Użyj wzorców StablCal lub świeżej formazyny. Wytrzyj kuwety olejem silikonowym.

⏱ Czas: 10 min
Przygotowanie próbki

Próbkę doprowadź do temperatury pokojowej. Delikatnie wymieszaj (odwrócenie 3×) — nie wytrząsaj intensywnie (pęcherzyki powietrza zawyżają wynik). Analizuj natychmiast po pobraniu.

🌡 Temperatura: 20–25°C
Napełnienie kuwety

Napełnij czystą kuwetę próbką do oznaczenia (do poziomu wskazanego przez producenta). Zamknij nakrętką. Wytrzyj zewnętrzną powierzchnię ściereczką, nałóż cienką warstwę oleju silikonowego.
Pomiar

Włóż kuwetę do komory pomiarowej (orientacja znacznika!). Zamknij pokrywę. Odczekaj na stabilizację odczytu (funkcja AutoRead). Zapisz wynik w NTU/FNU.

⏱ Czas: 30–60 s
Powtórzenie pomiaru

Wyjmij kuwetę, delikatnie odwróć 3× (usunięcie sedymentacji), włóż ponownie. Powtórz pomiar. Średnia z 2–3 pomiarów = wynik końcowy.
Kontrola jakości

Co 10 próbek zmierz wzorzec kontrolny (np. 20 NTU). Dopuszczalne odchylenie: ±10% lub ±0,5 NTU (zależnie, co mniejsze). Próba ślepa: woda <0,05 NTU.
Czyszczenie po pomiarach

Wypłucz kuwety wodą dejonizowaną, pozostaw do wyschnięcia. Nie używać detergentów (mogą zostawiać filmy). Czyść komorę pomiarową okresowo.

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Turbidymetr (nefelometr) laboratoryjny	Hach TU5200, Hach TL2300 ISO, WTW Turb 430	8 000–25 000 PLN
Kuwety pomiarowe	Szklane kuwety okrągłe dedykowane do turbidymetru (bez rys, idealnie czyste)	50–150 PLN/szt.
Olej silikonowy do kuwet	Do eliminacji rys i defektów powierzchniowych szkła kuwety	50–100 PLN
Ściereczki do czyszczenia kuwet	Bezpyłowe, z mikrofibry	20–50 PLN

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Odczynnik	CAS	Szczegóły
Wzorzec formazynowy 4000 NTU	—	Wzorzec pierwotny mętności: mieszanina siarczanu hydrazyny i heksametylenotetraaminy. Przygotowywany świeżo lub kupowany gotowy.
Siarczan hydrazyny (NH₂)₂·H₂SO₄	10034-93-2	Składnik wzorca formazynowego. 10 g/l — roztwór I. UWAGA: podejrzewany o działanie rakotwórcze!
Heksametylenotetraamina (CH₂)₆N₄	100-97-0	Składnik wzorca formazynowego. 100 g/l — roztwór II. Mieszanie I+II daje zawiesinę formazynową.
Wzorce kalibracyjne gotowe	—	Zestawy StablCal (Hach) lub AMCO Clear — stabilne wzorce polimerowe zastępujące formazynę. Trwałość do 5 lat.
Woda wolna od mętności	—	Woda dejonizowana przefiltrowana przez filtr 0,1 μm. Mętność <0,02 NTU.

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Siarczan hydrazyny — podejrzewany o działanie rakotwórcze (kat. 1B). Przygotowywać pod dygestorium, stosować rękawice nitrylowe.
Heksametylenotetraamina — drażniąca, łatwopalna. Chronić przed ogniem.
Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny obowiązkowe.
Wzorce gotowe (StablCal, AMCO) — bezpieczniejsza alternatywa dla formazyny.
Szklane kuwety — ryzyko stłuczenia i skaleczenia.

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7027-1:2016-09 — „Jakość wody — Oznaczanie mętności — Część 1: Metody ilościowe”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of turbidity — Part 1: Quantitative methods”.

Na czym polega ta metoda?

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Zakres pomiarowy (nefelometria): 0,05–400 NTU (FNU); Zakres pomiarowy (turbidimetria): 40–4000 NTU; Rozdzielczość: 0,01 NTU (niski zakres); Długość fali: 860 nm ± 30 nm (podczerwień).

Ile trwa wykonanie badania?

Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 26 min–26 min. Procedura obejmuje 8 kroków.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Turbidymetr (nefelometr) laboratoryjny, Kuwety pomiarowe, Olej silikonowy do kuwet, Ściereczki do czyszczenia kuwet. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Turbidymetr (nefelometr) laboratoryjny): 8 000–25 000 PLN.

Gdzie stosuje się to badanie?

Kontrola jakości wody pitnej (limit ≤1 NTU, zalecane ≤0,3 NTU); Monitoring stacji uzdatniania wody (efektywność koagulacji, filtracji); Badanie wód powierzchniowych i podziemnych; Kontrola procesów oczyszczania ścieków; Monitoring wód basenowych i przemysłowych; Weryfikacja skuteczności dezynfekcji (mętność obniża efektywność UV i Cl₂).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Siarczan hydrazyny — podejrzewany o działanie rakotwórcze (kat. 1B). Przygotowywać pod dygestorium, stosować rękawice nitrylowe.; Heksametylenotetraamina — drażniąca, łatwopalna. Chronić przed ogniem.; Okulary ochronne i fartuch laboratoryjny obowiązkowe.; Wzorce gotowe (StablCal, AMCO) — bezpieczniejsza alternatywa dla formazyny.; Szklane kuwety — ryzyko stłuczenia i skaleczenia.

Które laboratorium wykona to badanie?