Zarejestruj się
LabCoda / Baza Wiedzy / Test rozpuszczalności leku

💊 Test rozpuszczalności leku

Farmacja i kosmetyki Ph. Eur. 2.9.3

Krótko: o co chodzi

Test uwalniania substancji czynnej z tabletek i kapsułek w warunkach in vitro za pomocą aparatów USP (koszyczek, łopatka, przepływowa komora). Badanie wykonuje się według normy Ph. Eur. 2.9.3 (Farmakopea Europejska, 11. wydanie); Temperatura medium: 37,0 ± 0,5°C. Procedura obejmuje 10 kroków (łącznie około 1 h 1 min); stosuje się je m.in. do: Kontrola jakości tabletek i kapsułek w każdej serii produkcyjnej, Badania biorównoważności leków generycznych (porównanie z referencyjnym), Rozwój formulacji — optymalizacja składu i procesu wytwarzania.

W skrócie

  • Norma: Ph. Eur. 2.9.3 (Farmakopea Europejska, 11. wydanie)
  • Kategoria: Farmacja i kosmetyki
  • Kroków procedury: 10
  • Łączny czas etapów: 1 h 1 min
  • Temperatura medium: 37,0 ± 0,5°C
  • Objętość medium: 500–1000 mL (najczęściej 900 mL)
  • Prędkość mieszania: 50–100 obr/min (łopatka), 100 obr/min (koszyczek)

Przegląd

Test rozpuszczalności (dissolution test) jest jednym z najważniejszych badań farmaceutycznych określających szybkość i stopień uwalniania substancji czynnej z doustnych stałych postaci leku (tabletki, kapsułki, granulaty) w warunkach in vitro. Rozdział 2.9.3 Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.) definiuje aparaty, warunki badania i kryteria akceptacji.

Badanie ma kluczowe znaczenie w kontroli jakości leków — profil rozpuszczalności koreluje z biodostępnością leku in vivo. W procesie rejestracji leków test rozpuszczalności jest wymagany do wykazania biorównoważności leków generycznych z oryginałem. W rutynowej kontroli jakości jest wykonywany dla każdej serii produkcyjnej.

Farmakopea definiuje 4 główne aparaty: Aparat 1 (koszyczek obrotowy), Aparat 2 (łopatka), Aparat 3 (cylinder oscylacyjny) i Aparat 4 (komora przepływowa). Najczęściej stosowane są aparaty 1 i 2. Medium rozpuszczające (zwykle 500–1000 mL buforu o określonym pH) utrzymywane jest w temperaturze 37,0 ± 0,5°C, symulując warunki przewodu pokarmowego.

Wyniki Ph. Eur. 2.9.3, USP <711> i JP 6.10 są wzajemnie uznawane w regionach ICH, co ułatwia globalną rejestrację leków. Test jest zharmonizowany międzynarodowo przez ICH Q4B Annex 7.

Zasada metody

Tabletka lub kapsułka jest umieszczana w naczyniu z medium rozpuszczającym o kontrolowanej temperaturze (37°C) i poruszana z zadaną prędkością (koszyczek lub łopatka). W określonych odstępach czasu pobiera się próbki medium, filtruje i oznacza stężenie substancji czynnej metodą spektrofotometryczną (UV-Vis) lub chromatograficzną (HPLC). Wynik wyrażany jest jako procent uwolnionej dawki leku w funkcji czasu. Dla testu jednorazowego wymagane jest min. 6 naczyń (jednostek dawkowania).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
Temperatura medium37,0 ± 0,5°C
Objętość medium500–1000 mL (najczęściej 900 mL)
Prędkość mieszania50–100 obr/min (łopatka), 100 obr/min (koszyczek)
Liczba naczyń6 (S1), 12 (S2), 24 (S3) — etapy akceptacji
Kryterium akceptacji (S1)Każda z 6 jednostek ≥ Q + 5% w zadanym czasie
Media rozpuszczającepH 1,2 (HCl), pH 4,5 (octan), pH 6,8 (fosforan), woda

Norma

Numer normy
Ph. Eur. 2.9.3 (Farmakopea Europejska, 11. wydanie)
Tytuł (PL)
Test rozpuszczalności stałych postaci leku
Title (EN)
Dissolution test for solid dosage forms

Procedura krok po kroku

  1. Przygotowanie medium

    Przygotuj medium rozpuszczające wg monografii leku (pH 1,2 / 4,5 / 6,8 lub inne). Odgazuj pod próżnią lub ultradźwiękami.

    ⏱ Czas: 30 min

  2. Napełnienie naczyń

    Napełnij 6 naczyń odmierzoną objętością medium (zwykle 900 mL). Umieść w aparacie i podgrzej do 37,0°C.

    ⏱ Czas: 30 min • 🌡 Temperatura: 37,0 ± 0,5°C

  3. Sprawdzenie temperatury

    Zweryfikuj termometrem wzorcowanym temperaturę medium w każdym naczyniu. Tolerancja ±0,5°C.

  4. Wprowadzenie próbek

    Umieść po jednej tabletce/kapsułce w każdym naczyniu. Dla aparatu 1 — w koszyczku. Dla aparatu 2 — bezpośrednio do naczynia (sinker jeśli forma pływa).

    ⏱ Czas: 1 min

  5. Start mieszania

    Uruchom obroty z zadaną prędkością (np. 50 obr/min łopatka). Jednocześnie uruchom stoper.

    ⏱ Czas: 0 min

  6. Pobieranie próbek

    W określonych czasach (np. 5, 10, 15, 30, 45, 60 min) pobierz próbki medium (5–10 mL) z każdego naczynia. Filtruj przez 0,45 µm.

    ⏱ Czas: Wg profilu

  7. Uzupełnienie medium

    Uzupełnij pobraną objętość świeżym medium o 37°C (lub zastosuj korektę objętości w obliczeniach).

    🌡 Temperatura: 37°C

  8. Oznaczenie stężenia

    Zmierz absorbancję próbek (UV-Vis) lub wykonaj analizę HPLC. Oblicz stężenie z krzywej kalibracyjnej.

  9. Obliczenie % uwalniania

    Oblicz procent uwolnionej dawki: % = (C × V × 100) / (dawka deklarowana). Uwzględnij korekty na pobraną objętość.

  10. Ocena wyników

    Porównaj wyniki z kryterium akceptacji (S1: każda ≥ Q+5%). Jeśli nie spełnia — przejdź do S2 (6+6) lub S3 (6+6+12).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Aparat do badania rozpuszczalnościAgilent 708-DS, SOTAX AT Xtend, ERWEKA DT 820, Distek Evolution 630080 000–250 000 PLN
Łaźnia wodna / termostatZintegrowany z aparatem, stabilność ±0,5°CW zestawie
Spektrofotometr UV-VisAgilent Cary 60, Shimadzu UV-1900i, Thermo Evolution 20125 000–80 000 PLN
HPLC (alternatywnie)Agilent 1260 Infinity II, Waters Alliance e2695, Shimadzu Nexera150 000–350 000 PLN
Filtry strzykawkowePVDF/PTFE 0,45 µm, 25 mm, Millipore, Whatman200–500 PLN / 100 szt.
Naczynia rozpuszczalnościNaczynia szklane 1000 mL z pokrywkami, wg specyfikacji USP300–800 PLN / szt.

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Kwas solny 0,1 mol/L (pH 1,2)7647-01-0Medium symulujące sok żołądkowy, bez enzymów
Bufor octanowy pH 4,564-19-7Kwas octowy + octan sodu, wg Ph. Eur.
Bufor fosforanowy pH 6,87558-80-7Symulacja warunków jelita cienkiego, KH₂PO₄ + NaOH
Polisorbat 80 (Tween 80)9005-65-6Surfaktant dodawany do medium dla substancji trudno rozpuszczalnych (0,1–2%)
Substancja referencyjna—Standard substancji czynnej o znanej czystości do sporządzenia krzywej kalibracyjnej
Woda oczyszczona—Wg Ph. Eur. (przewodność ≤ 4,3 µS/cm w 20°C), jako medium lub rozpuszczalnik

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy Ph. Eur. 2.9.3 (Farmakopea Europejska, 11. wydanie) — „Test rozpuszczalności stałych postaci leku”. Tytuł angielski: „Dissolution test for solid dosage forms”.

Na czym polega ta metoda?

Tabletka lub kapsułka jest umieszczana w naczyniu z medium rozpuszczającym o kontrolowanej temperaturze (37°C) i poruszana z zadaną prędkością (koszyczek lub łopatka). W określonych odstępach czasu pobiera się próbki medium, filtruje i oznacza stężenie substancji czynnej metodą spektrofotometryczną (UV-Vis) lub chromatograficzną (HPLC).

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Temperatura medium: 37,0 ± 0,5°C; Objętość medium: 500–1000 mL (najczęściej 900 mL); Prędkość mieszania: 50–100 obr/min (łopatka), 100 obr/min (koszyczek); Liczba naczyń: 6 (S1), 12 (S2), 24 (S3) — etapy akceptacji.

Ile trwa wykonanie badania?

Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 1 h 1 min. Procedura obejmuje 10 kroków.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Aparat do badania rozpuszczalności, Łaźnia wodna / termostat, Spektrofotometr UV-Vis, HPLC (alternatywnie), Filtry strzykawkowe, Naczynia rozpuszczalności. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Aparat do badania rozpuszczalności): 80 000–250 000 PLN.

Gdzie stosuje się to badanie?

Kontrola jakości tabletek i kapsułek w każdej serii produkcyjnej; Badania biorównoważności leków generycznych (porównanie z referencyjnym); Rozwój formulacji — optymalizacja składu i procesu wytwarzania; Badania stabilności — zmiany profilu rozpuszczalności w czasie; Porównanie profili rozpuszczalności (f1/f2 similarity factor); Test rozpuszczalności tabletek o modyfikowanym uwalnianiu (extended-release).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Kwas solny 0,1 mol/L — substancja żrąca, stosować rękawice i okulary ochronne; Temperatura 37°C — ryzyko oparzenia przy rozlaniu medium; Naczynia szklane — ostrożność przy manipulacji (masa napełnionego naczynia ~1 kg); Praca z substancjami czynnymi — stosować odpowiednią ochronę (fartuch, rękawice); Odgazowywanie pod próżnią — nie przekraczać parametrów naczynia próżniowego.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy Ph. Eur. 2.9.3.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie