💊 Test rozpuszczalności tabletek (dissolution)
Krótko: o co chodzi
Badanie szybkości rozpuszczania substancji czynnej z tabletek i kapsułek w symulowanym środowisku przewodu pokarmowego. Badanie wykonuje się według normy European Pharmacopoeia 2.9.3; Aparaty: Aparat 1 (koszyczkowy), Aparat 2 (łopatkowy). Procedura obejmuje 6 kroków (łącznie około 1 h 31 min–2 h 1 min); stosuje się je m.in. do: Kontrola jakości leków stałych (tabletki, kapsułki), Rejestracja leków generycznych (biorównoważność in vitro), Badania stabilności — profil rozpuszczalności w czasie.
W skrócie
- Norma: European Pharmacopoeia 2.9.3
- Kategoria: Farmacja i kosmetyki
- Kroków procedury: 6
- Łączny czas etapów: 1 h 31 min–2 h 1 min
- Aparaty: Aparat 1 (koszyczkowy), Aparat 2 (łopatkowy)
- Objętość medium: 500, 900 lub 1000 mL
- Temperatura: 37,0 ± 0,5°C
Przegląd
Test rozpuszczalności (dissolution test) jest jednym z najważniejszych badań farmaceutycznych, pozwalającym ocenić uwalnianie substancji czynnej z postaci stałej leku (tabletki, kapsułki) in vitro. Wyniki korelują z biodostępnością leku in vivo — lek musi się rozpuścić, zanim zostanie wchłonięty.
Badanie wykonuje się w aparacie koszyczkowym (aparat 1, Ph.Eur./USP) lub łopatkowym (aparat 2) w 500–1000 mL medium rozpuszczającego (bufor pH 1,2 / 4,5 / 6,8 lub 0,1 M HCl). Próbki pobiera się w określonych punktach czasowych i oznacza stężenie substancji czynnej (HPLC lub UV). Kryterium akceptacji: Q = 80% w 30–45 min (natychmiast uwalniające) lub profil wg specyfikacji.
Zasada metody
Tabletka/kapsułka umieszczana jest w koszyku (aparat 1, 100 rpm) lub na dnie naczynia z łopatką (aparat 2, 50–75 rpm) w 500–1000 mL medium rozpuszczającego termostatowanego na 37,0 ± 0,5°C. Próbki medium pobierane są w określonych punktach czasowych (np. 5, 10, 15, 30, 45, 60 min), filtrowane i analizowane spektrofotometrycznie (UV) lub chromatograficznie (HPLC). Wynik: profil rozpuszczalności — wykres % uwolnionej substancji czynnej vs. czas.
Zastosowania
- Kontrola jakości leków stałych (tabletki, kapsułki)
- Rejestracja leków generycznych (biorównoważność in vitro)
- Badania stabilności — profil rozpuszczalności w czasie
- Rozwój formulacji — dobór wypełniaczy, powłok, polmerów
- Kontrola seryjna — zwolnienie serii produkcyjnej
- Porównanie leków oryginalnych i generycznych (f2 similarity factor)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Aparaty | Aparat 1 (koszyczkowy), Aparat 2 (łopatkowy) |
| Objętość medium | 500, 900 lub 1000 mL |
| Temperatura | 37,0 ± 0,5°C |
| Obroty | 100 rpm (koszyk), 50–75 rpm (łopatka) |
| Kryterium Q | ≥80% w 30–45 min (typowo) |
| Liczba jednostek | 6 (S1), 12 (S2), 24 (S3) wg USP |
Norma
- Numer normy
- European Pharmacopoeia 2.9.3
- Tytuł (PL)
- Badanie szybkości rozpuszczania tabletek i kapsułek
- Title (EN)
- Dissolution test for solid dosage forms
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie medium
Przygotuj 6×900 mL medium (np. HCl 0,1 M). Odgazuj pod próżnią lub ultradźwiękami 15 min. Ogrzej do 37°C.
-
Napełnienie naczyń
Napełnij 6 naczyń po 900 mL medium. Sprawdź temperaturę (37,0 ± 0,5°C). Ustaw obroty (50 lub 100 rpm).
-
Rozpoczęcie testu
Umieść po 1 tabletce w każdym naczyniu/koszyku. Uruchom mieszanie. Start stoper.
-
Pobieranie próbek
Pobierz 5–10 mL medium w punktach: 5, 10, 15, 30, 45, 60 min. Filtruj przez 0,45 µm. Uzupełnij objętość świeżym medium.
-
Analiza UV/HPLC
Zmierz absorbancję (UV) lub stężenie (HPLC) substancji czynnej w pobranych próbkach.
-
Obliczenia i ocena
Oblicz % uwolnienia w każdym punkcie. Sprawdź kryterium Q. Oceń zgodność z specyfikacją (S1/S2/S3).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Aparat do rozpuszczania (6 lub 8 stanowisk) | Agilent 708-DS, Sotax AT 7smart, Erweka DT 826 | 60 000–180 000 PLN |
| Spektrofotometr UV-VIS | Agilent Cary 60, Shimadzu UV-1900i, Thermo Evolution 201 | 25 000–60 000 PLN |
| HPLC (jeśli wymagany) | Agilent 1260, Shimadzu Nexera | 200 000–400 000 PLN |
| Filtry strzykawkowe | PVDF 0,45 µm, Full Flow, 25 mm | 1–3 PLN/szt. |
| Pipety automatyczne | Eppendorf Research Plus 1–5 mL | 800–2 000 PLN |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas solny 0,1 mol/L | 7647-01-0 | Medium pH 1,2 (symulacja żołądka bez enzymów) |
| Bufor octanowy pH 4,5 | — | Octan sodu + kwas octowy, wg Ph.Eur. |
| Bufor fosforanowy pH 6,8 | — | KH₂PO₄ + NaOH, wg Ph.Eur. (symulacja jelita) |
| SLS (laurylosiarczan sodu) | 151-21-3 | Surfaktant 0,5–2%, do substancji trudno rozpuszczalnych |
| Wzorzec substancji czynnej | — | Certyfikowany CRM (Ph.Eur. Reference Standard) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- HCl — żrący, rękawice kwasoodporne i okulary
- SLS — drażniący, unikać kontaktu z oczami
- Medium 37°C — umiarkowane ryzyko oparzenia
- Substancje czynne — farmakologicznie aktywne, stosować rękawice
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy European Pharmacopoeia 2.9.3 — „Badanie szybkości rozpuszczania tabletek i kapsułek”. Tytuł angielski: „Dissolution test for solid dosage forms”.
Na czym polega ta metoda?
Tabletka/kapsułka umieszczana jest w koszyku (aparat 1, 100 rpm) lub na dnie naczynia z łopatką (aparat 2, 50–75 rpm) w 500–1000 mL medium rozpuszczającego termostatowanego na 37,0 ± 0,5°C. Próbki medium pobierane są w określonych punktach czasowych (np.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Aparaty: Aparat 1 (koszyczkowy), Aparat 2 (łopatkowy); Objętość medium: 500, 900 lub 1000 mL; Temperatura: 37,0 ± 0,5°C; Obroty: 100 rpm (koszyk), 50–75 rpm (łopatka).
Ile trwa wykonanie badania?
Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 1 h 31 min–2 h 1 min. Procedura obejmuje 6 kroków.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Aparat do rozpuszczania (6 lub 8 stanowisk), Spektrofotometr UV-VIS, HPLC (jeśli wymagany), Filtry strzykawkowe, Pipety automatyczne. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Aparat do rozpuszczania (6 lub 8 stanowisk)): 60 000–180 000 PLN.
Gdzie stosuje się to badanie?
Kontrola jakości leków stałych (tabletki, kapsułki); Rejestracja leków generycznych (biorównoważność in vitro); Badania stabilności — profil rozpuszczalności w czasie; Rozwój formulacji — dobór wypełniaczy, powłok, polmerów; Kontrola seryjna — zwolnienie serii produkcyjnej; Porównanie leków oryginalnych i generycznych (f2 similarity factor).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
HCl — żrący, rękawice kwasoodporne i okulary; SLS — drażniący, unikać kontaktu z oczami; Medium 37°C — umiarkowane ryzyko oparzenia; Substancje czynne — farmakologicznie aktywne, stosować rękawice.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy Ph.Eur. 2.9.3.