🦠 Wykrywanie Salmonella spp.

Mikrobiologia PN-EN ISO 6579-1

Krótko: o co chodzi

Horyzontalna metoda hodowlana wykrywania pałeczek Salmonella w produktach spożywczych i paszach, w próbkach środowiskowych z obszaru produkcji żywności i obrotu żywnością oraz w próbkach z produkcji pierwotnej. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6579-1:2017-04 + A1:2020-09; Porcja badana i zawiesina wyjściowa: 25 g + 225 ml BPW (rozcieńczenie dziesięciokrotne); inna proporcja dla próbek typu nakładki na obuwie i kurz (p. 9.1). Procedura obejmuje 8 kroków; stosuje się je m.in. do: Produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi i do żywienia zwierząt (zakres normy, rozdz. 1), Próbki środowiskowe z obszaru produkcji żywności i obrotu żywnością (rozdz. 1), Próbki z etapu produkcji pierwotnej: odchody zwierzęce, kurz, wymazy (rozdz. 1).

W skrócie

  • Norma: PN-EN ISO 6579-1:2017-04 + A1:2020-09
  • Kategoria: Mikrobiologia
  • Kroków procedury: 8
  • Porcja badana i zawiesina wyjściowa: 25 g + 225 ml BPW (rozcieńczenie dziesięciokrotne); inna proporcja dla próbek typu nakładki na obuwie i kurz (p. 9.1)
  • Przednamnażanie: BPW, 34–38 stopni C, 18 h ± 2 h (p. 9.2; temperatura wg zmiany A1)
  • Namnażanie wybiórcze: RVS albo MSRV w 41,5 stopnia C, 24 h ± 3 h; MKTTn w 34–38 stopni C, 24 h ± 3 h; dla niektórych produktów dodatkowe 24 h (p. 9.3, zmiana A1)

Przegląd

STATUS (stan na 07.11.2026). PN-EN ISO 6579-1:2017-04 — wersja polska opublikowana 16.11.2018 (karta PKN); wprowadza EN ISO 6579-1:2017 i ISO 6579-1:2017 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 6579:2003 wraz z poprawką AC:2014-11 i zmianą A1:2007; karta nie podaje wycofania ani normy zastępującej. Do normy wydano zmianę PN-EN ISO 6579-1:2017-04/A1:2020-09 (dostępna jako wersja angielska, opublikowana 10.09.2020; wprowadza EN ISO 6579-1:2017/A1:2020 i ISO 6579-1:2017/Amd 1:2020). Zmiana rozszerza zakres temperatur inkubacji pożywek do 34–38 stopni C, zmienia status załącznika D (serowary Typhi i Paratyphi) z normatywnego na informacyjny i poprawia skład pożywek MSRV i SC. Temperatury w tym opisie podajemy według zmiany A1. Dostępny tekst to pierwsze wydanie ISO 6579-1:2017 wraz z tekstem zmiany Amd 1:2020.

ZAKRES (rozdz. 1). Norma podaje horyzontalną metodę wykrywania Salmonella w produktach przeznaczonych do spożycia przez ludzi i do żywienia zwierząt, w próbkach środowiskowych z obszaru produkcji żywności i obrotu żywnością oraz w próbkach z etapu produkcji pierwotnej, takich jak odchody zwierzęce, kurz i wymazy. Metoda ma wykrywać większość serowarów Salmonella; dla niektórych serowarów potrzebne bywają dodatkowe etapy hodowli, a procedurę dla Salmonella Typhi i Paratyphi opisuje załącznik D. Agar MSRV służy do wykrywania ruchliwych Salmonella i nie nadaje się do szczepów nieruchliwych. Pierwsze wydanie zastąpiło ISO 6579:2002 i ISO 6785:2001 (mleko i przetwory mleczne) oraz przejęło procedurę dla próbek z produkcji pierwotnej ze zmiany ISO 6579:2002/Amd 1:2007.

ZASADA (rozdz. 4). Salmonella występuje zwykle w małej liczbie, obok liczniejszych innych Enterobacteriaceae albo bakterii innych rodzin; przednamnażanie pozwala wykryć małą liczbę albo komórki uszkodzone. Badanie ma cztery kolejne etapy: przednamnażanie w zbuforowanej wodzie peptonowej (BPW) w 34–38 stopni C przez 18 h, namnażanie wybiórcze w bulionie RVS albo na agarze MSRV w 41,5 stopnia C oraz w bulionie MKTTn w 34–38 stopni C (po 24 h, dla niektórych produktów dodatkowo 24 h), posiew na agar XLD (34–38 stopni C, odczyt po 24 h) i na drugą pożywkę wybiórczą inkubowaną według producenta oraz potwierdzenie kolonii przypuszczalnych badaniami biochemicznymi i serologicznymi.

PRZEBIEG (rozdz. 9, w zakresie dostępnego tekstu). Zawiesinę wyjściową przygotowuje się zwykle z 25 g porcji badanej i 225 ml BPW (rozcieńczenie dziesięciokrotne); dla niektórych próbek, na przykład nakładek na obuwie i kurzu, potrzebna bywa inna proporcja, a dla określonych produktów obowiązuje ISO 6887. Metodę walidowano dla porcji 25 g; mniejszą porcję można badać bez dodatkowej walidacji, gdy zachowa się tę samą proporcję, większą — po walidacji albo weryfikacji. Po przednamnażaniu 0,1 ml hodowli przenosi się do 10 ml bulionu RVS albo na powierzchnię agaru MSRV, a 1 ml do 10 ml bulionu MKTTn. Próbki z produkcji pierwotnej namnaża się tylko na agarze MSRV, a płytki ujemne po 24 h inkubuje się dalsze 24 h. Z hodowli namnażających posiewa się agar XLD i drugą pożywkę wybiórczą, którą wybiera laboratorium: ma uzupełniać XLD i opierać się na innych cechach diagnostycznych, na przykład ułatwiać wykrycie Salmonella laktozo-dodatnich albo niewytwarzających siarkowodoru. Typowe kolonie na agarze XLD mają czarny środek i lekko przezroczystą czerwonawą strefę; warianty nietworzące siarkowodoru są różowe z ciemniejszym środkiem, a laktozo-dodatnie żółte. Do potwierdzenia bierze się co najmniej jedną kolonię typową albo podejrzaną, a przy wyniku ujemnym do czterech kolejnych z różnych kombinacji pożywek. Hodowle po przednamnażaniu i po namnażaniu wybiórczym można przechować w 5 stopniach C najwyżej 72 h.

POTWIERDZENIE (rozdz. 9.5, przedmowa, zmiana A1). Potwierdzenie biochemiczne obejmuje agar TSI, agar z mocznikiem i dekarboksylację L-lizyny; test beta-galaktozydazy i odczyn indolowy są fakultatywne, a odczyn Voges-Proskauera usunięto w wydaniu z 2017 roku. Potwierdzenie serologiczne prowadzi się do poziomu serogrupy, a pełne serotypowanie według ISO/TR 6579-3. Dopuszcza się zminiaturyzowane zestawy identyfikacyjne i inne preparaty handlowe, gdy ich przydatność sprawdzono. Wynik łączny badań biochemicznych i serologicznych wskazuje, czy izolat należy do rodzaju Salmonella.

PRZEPIS. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2073/2005 (tekst skonsolidowany z 01.07.2026) wskazuje EN ISO 6579-1 jako metodę referencyjną. Kryteria bezpieczeństwa żywności (zał. I rozdz. 1, plan pobierania n = 5, c = 0, o ile nie podano inaczej): „nie wykryto w 25 g” między innymi dla mięsa mielonego i surowych wyrobów mięsnych do spożycia na surowo (poz. 1.4) i z mięsa drobiowego do spożycia po obróbce cieplnej (1.5), produktów mięsnych do spożycia na surowo (1.8), produktów z mięsa drobiowego (1.9), żelatyny i kolagenu (1.10), serów, masła i śmietany z mleka surowego lub o obróbce niższej niż pasteryzacja (1.11), mleka i serwatki w proszku (1.12), lodów (1.13), produktów jajecznych (1.14), gotowanych skorupiaków i mięczaków (1.16), żywych małży i szkarłupni (1.17), skiełkowanych nasion (1.18), krojonych owoców i warzyw (1.19), niepasteryzowanych soków (1.20) i mięsa gadów (1.30); „nie wykryto w 25 g lub 25 ml” dla żywności gotowej do spożycia zawierającej surowe jaja (1.15); „nie wykryto w 10 g” dla mięsa mielonego i surowych wyrobów z gatunków innych niż drób do spożycia po obróbce cieplnej (1.6) oraz dla mięsa oddzielonego mechanicznie (1.7). Preparaty w proszku dla niemowląt bada się na 30 próbkach (1.22, 1.23), a w świeżym mięsie drobiowym kryterium dotyczy Salmonella Typhimurium i Enteritidis (1.28; serotyp według schematu White’a-Kaufmanna-Le Minora). Kryteria higieny procesu (rozdz. 2.1) obejmują tusze: „nie wykryto w badanym obszarze na jedną tuszę” (wołowe, baranie, kozie i końskie: n = 50, c = 2; wieprzowe: n = 50, c = 3) i „nie wykryto w 25 g zbiorczej próbki skóry szyi” (brojlery i indyki: n = 50, c = 5). Metody alternatywne są dopuszczalne po walidacji według EN ISO 16140-2 (art. 5). Gdy wynik nie spełnia kryterium bezpieczeństwa, produkt albo partię wycofuje się zgodnie z art. 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 (art. 7 ust. 1).

DRUGIE ŹRÓDŁA. Schemat w materiałach szkoleniowych PIWet-PIB (2019) ma te same etapy: przednamnażanie w BPW w 34–38 stopni C przez 18 ± 2 h, namnażanie w RVS albo MSRV w 41,5 stopnia C i w MKTTn, posiew na XLD i drugą pożywkę, przesiew na agar odżywczy, potwierdzenie biochemiczne (TSI, ureaza, dekarboksylacja lizyny, fakultatywnie beta-galaktozydaza i indol) i serologiczne (antygeny O, Vi i H). Laboratorium referencyjne UE dla Salmonella (EURL) opisuje zmianę A1 tak samo jak karta PKN i dodaje, że poprawiono końcowe stężenie MgCl2 w MSRV oraz ilość roztworu L-cystyny w pożywce SC. Metoda amerykańska FDA (BAM, rozdz. 5) przebiega według tych samych etapów, lecz z innymi pożywkami i temperaturami: przednamnażanie zależne od produktu w 35 ± 2 stopniach C, bulion RV w 42 stopniach C i bulion tetrationianowy, trzy pożywki izolacyjne (XLD, HE, BS) oraz wstępna selekcja na agarach TSI i LIA.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Składu pożywek i odczynników (zał. B), sposobu odczytu i interpretacji reakcji biochemicznych i serologicznych (p. 9.5.3–9.5.5), wyrażania wyniku i sprawozdania (rozdz. 10 i 12) oraz charakterystyk metody — czułości, swoistości i LOD50 (rozdz. 11) — nie podajemy, bo są poza dostępnym tekstem albo zależą od matrycy i pożywek; granicy wykrywania liczbowej norma nie ustala.

Zasada metody

Metoda jest hodowlana i ma cztery kolejne etapy. Najpierw porcję badaną zawiesza się w zbuforowanej wodzie peptonowej i inkubuje — to przednamnażanie nieselektywne, które ożywia komórki uszkodzone i pozwala wykryć małą liczbę bakterii. Potem hodowlę przenosi się do pożywek wybiórczych: bulionu RVS albo agaru MSRV oraz bulionu MKTTn, które ograniczają mikroflorę towarzyszącą. Z pożywek wybiórczych posiewa się agar XLD oraz drugą pożywkę wybiórczą o innych cechach diagnostycznych, aby uzyskać dobrze odosobnione kolonie. Kolonie przypuszczalne potwierdza się badaniami biochemicznymi i serologicznymi, które rozstrzygają przynależność do rodzaju Salmonella. Wynik podaje się jako wykrycie albo niewykrycie Salmonella w określonej masie lub objętości próbki, nie jako liczbę.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
Porcja badana i zawiesina wyjściowa25 g + 225 ml BPW (rozcieńczenie dziesięciokrotne); inna proporcja dla próbek typu nakładki na obuwie i kurz (p. 9.1)
PrzednamnażanieBPW, 34–38 stopni C, 18 h ± 2 h (p. 9.2; temperatura wg zmiany A1)
Namnażanie wybiórczeRVS albo MSRV w 41,5 stopnia C, 24 h ± 3 h; MKTTn w 34–38 stopni C, 24 h ± 3 h; dla niektórych produktów dodatkowe 24 h (p. 9.3, zmiana A1)
Posiew na pożywki stałeagar XLD, 34–38 stopni C, odczyt po 24 h ± 3 h; druga pożywka wybiórcza wg producenta (p. 9.4, zmiana A1)
Kolonie typowe na XLDczarny środek i czerwonawa strefa; warianty bez siarkowodoru różowe, laktozo-dodatnie żółte (p. 9.4.2)
PotwierdzenieTSI, mocznik, dekarboksylacja L-lizyny; beta-galaktozydaza i indol fakultatywnie; serologia do serogrupy (rozdz. 9.5)
Wynikwykryto albo nie wykryto Salmonella w określonej masie lub objętości próbki (rozdz. 3.2, 10)

Norma

Numer normy
PN-EN ISO 6579-1:2017-04 + A1:2020-09
Tytuł (PL)
Mikrobiologia łańcucha żywnościowego — Horyzontalna metoda wykrywania, oznaczania liczby i serotypowania Salmonella — Część 1: Wykrywanie Salmonella spp.
Title (EN)
Microbiology of the food chain — Horizontal method for the detection, enumeration and serotyping of Salmonella — Part 1: Detection of Salmonella spp.

Procedura krok po kroku

  1. Zawiesina wyjściowa

    Z porcji badanej (zwykle 25 g) i 225 ml BPW przygotuj zawiesinę o rozcieńczeniu dziesięciokrotnym; dla określonych produktów stosuj ISO 6887 (p. 9.1).

  2. Przednamnażanie nieselektywne

    Inkubuj zawiesinę w BPW w 34–38 stopni C przez 18 h ± 2 h (p. 9.2). Hodowlę można przechować w 5 stopniach C do 72 h.

  3. Namnażanie wybiórcze

    Przenieś 0,1 ml hodowli do 10 ml bulionu RVS albo na powierzchnię agaru MSRV oraz 1 ml do 10 ml bulionu MKTTn. Inkubuj RVS lub MSRV w 41,5 stopnia C, a MKTTn w 34–38 stopni C, po 24 h ± 3 h; dla niektórych produktów dodatkowe 24 h ± 3 h (p. 9.3, zmiana A1).

  4. Posiew na pożywki stałe

    Z hodowli wybiórczych posiej agar XLD oraz drugą pożywkę wybiórczą tak, by uzyskać dobrze odosobnione kolonie; z MSRV pobierz ezą brzeg strefy opalizującego wzrostu. Inkubuj XLD w 34–38 stopni C przez 24 h ± 3 h, drugą pożywkę wg producenta (p. 9.4, zmiana A1).

  5. Odczyt kolonii

    Zaznacz kolonie przypuszczalne: na XLD typowe mają czarny środek i czerwonawą strefę, warianty bez siarkowodoru są różowe, laktozo-dodatnie żółte; drugą pożywkę oceń według jej cech (p. 9.4.2).

  6. Wybór i przesiew kolonii

    Wybierz co najmniej jedną kolonię typową albo podejrzaną i posiej na agar nieselektywny; przy wyniku ujemnym wybierz do czterech kolejnych z różnych kombinacji pożywek (p. 9.5.2). Potwierdzenie można wykonać też wprost z dobrze odosobnionej kolonii pożywki wybiórczej.

  7. Potwierdzenie biochemiczne i serologiczne

    Wykonaj badania na agarze TSI, z mocznikiem i dekarboksylacji L-lizyny (beta-galaktozydaza i indol fakultatywnie) oraz badanie serologiczne do poziomu serogrupy; łączny wynik wskazuje przynależność do rodzaju Salmonella (rozdz. 9.5). Pełne serotypowanie wg ISO/TR 6579-3.

  8. Wynik

    Podaj wykrycie albo niewykrycie Salmonella w określonej masie lub objętości próbki (rozdz. 10).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Cieplarkido pracy w zakresie 34–38 stopni C oraz cieplarka albo łaźnia wodna 41,5 stopnia C ± 1 stopień C (p. 6.3, 6.4, zmiana A1)—
Łaźnie wodnezdolne pracować w 47–50 stopniach C, 45 stopniach C ± 1 stopień C i w 34–38 stopni C; zaleca się dodatek środka przeciwbakteryjnego z uwagi na małą dawkę zakaźną Salmonella (p. 6.5–6.7)—
Urządzenie do sterylizacjisuszarka (sterylizacja sucha) albo autoklaw (sterylizacja mokra) wg ISO 7218 (p. 6.1)—
Ezy i igłaezy jałowe o średnicy około 3 mm (10 µl) i 1 µl oraz igła albo drut do posiewu (p. 6.10)—
Pipetyjałowe pipety szklane albo automatyczne o pojemności 25 ml, 10 ml, 1 ml i 0,1 ml (p. 6.13)—
Płytki Petriegojałowe, o średnicy około 90 mm, opcjonalnie duże około 140 mm (p. 6.14)—
pH-metr, chłodziarka, zamrażarkapH-metr o dokładności kalibracji ± 0,1 w 20–25 stopniach C; chłodziarka 5 stopni C ± 3 stopnie C; zamrażarka minus 20 stopni C ± 5 stopni C (p. 6.8, 6.9, 6.11)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Zbuforowana woda peptonowa (BPW)—pożywka do przednamnażania nieselektywnego i rozcieńczalnik zawiesiny wyjściowej; skład i przygotowanie wg zał. B
Bulion Rappaporta-Vassiliadisa z soją (RVS)—pożywka wybiórcza, inkubacja w 41,5 stopnia C; skład wg zał. B
Zmodyfikowany półpłynny agar Rappaporta-Vassiliadisa (MSRV)—pożywka wybiórcza do ruchliwych Salmonella; nie nadaje się do szczepów nieruchliwych (rozdz. 1, zał. B)
Bulion Müllera-Kauffmanna z tetrationianem i nowobiocyną (MKTTn)—druga pożywka wybiórcza, inkubacja w 34–38 stopni C; skład wg zał. B
Agar XLD (z ksylozą, lizyną i dezoksycholanem)—pierwsza pożywka wybiórcza do izolacji; kolonie typowe z czarnym środkiem (zał. B, p. 9.4.2)
Druga pożywka wybiórcza do izolacji—wybierana przez laboratorium, uzupełniająca XLD, o innych cechach diagnostycznych (p. 9.4.1, przykłady w zał. E)
Pożywka nieselektywna i pożywki potwierdzające—agar nieselektywny do przesiewu oraz TSI, agar z mocznikiem, pożywka do dekarboksylacji L-lizyny, odczynniki do serologii; skład wg zał. B

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6579-1:2017-04 + A1:2020-09 — „Mikrobiologia łańcucha żywnościowego — Horyzontalna metoda wykrywania, oznaczania liczby i serotypowania Salmonella — Część 1: Wykrywanie Salmonella spp.”. Tytuł angielski: „Microbiology of the food chain — Horizontal method for the detection, enumeration and serotyping of Salmonella — Part 1: Detection of Salmonella spp.”.

Na czym polega ta metoda?

Metoda jest hodowlana i ma cztery kolejne etapy. Najpierw porcję badaną zawiesza się w zbuforowanej wodzie peptonowej i inkubuje — to przednamnażanie nieselektywne, które ożywia komórki uszkodzone i pozwala wykryć małą liczbę bakterii.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Porcja badana i zawiesina wyjściowa: 25 g + 225 ml BPW (rozcieńczenie dziesięciokrotne); inna proporcja dla próbek typu nakładki na obuwie i kurz (p. 9.1); Przednamnażanie: BPW, 34–38 stopni C, 18 h ± 2 h (p. 9.2; temperatura wg zmiany A1); Namnażanie wybiórcze: RVS albo MSRV w 41,5 stopnia C, 24 h ± 3 h; MKTTn w 34–38 stopni C, 24 h ± 3 h; dla niektórych produktów dodatkowe 24 h (p. 9.3, zmiana A1); Posiew na pożywki stałe: agar XLD, 34–38 stopni C, odczyt po 24 h ± 3 h; druga pożywka wybiórcza wg producenta (p. 9.4, zmiana A1).

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 8 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Cieplarki, Łaźnie wodne, Urządzenie do sterylizacji, Ezy i igła, Pipety, Płytki Petriego, pH-metr, chłodziarka, zamrażarka.

Gdzie stosuje się to badanie?

Produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi i do żywienia zwierząt (zakres normy, rozdz. 1); Próbki środowiskowe z obszaru produkcji żywności i obrotu żywnością (rozdz. 1); Próbki z etapu produkcji pierwotnej: odchody zwierzęce, kurz, wymazy (rozdz. 1); Kryteria bezpieczeństwa żywności rozporządzenia (WE) nr 2073/2005 — EN ISO 6579-1 jako metoda referencyjna (zał. I rozdz. 1); Kryteria higieny procesu dla tusz w rzeźniach (rozporządzenie (WE) nr 2073/2005, zał. I rozdz. 2.1).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Badania Salmonella prowadzi się wyłącznie w odpowiednio wyposażonym laboratorium pod nadzorem doświadczonego mikrobiologa, ze szczególną ostrożnością przy unieszkodliwianiu materiałów inkubowanych (ostrzeżenie w normie); Z uwagi na małą dawkę zakaźną Salmonella zaleca się dodawać do łaźni wodnych środek przeciwbakteryjny (p. 6.4–6.7); Norma nie obejmuje wszystkich aspektów bezpieczeństwa — zasady BHP i zgodność z przepisami krajowymi ustala laboratorium (ostrzeżenie w normie).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 6579-1.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie