🔩 Badanie stali zbrojeniowej (rozciąganie, gięcie)

Budownictwo PN-EN ISO 15630-1

Krótko: o co chodzi

Badanie właściwości mechanicznych stali zbrojeniowej: próba rozciągania (Re, Rm, A), próba gięcia/gięcia zwrotnego. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 15630-1:2019; Granica plastyczności Re: ≥500 MPa (B500SP). Procedura obejmuje 7 kroków (łącznie około 58 min–1 h); stosuje się je m.in. do: Kontrola stali zbrojeniowej na budowie (odbiór materiału), Zakładowa kontrola produkcji w hutach i walcowniach, Badania typu stali zbrojeniowej (certyfikacja).

W skrócie

Norma: PN-EN ISO 15630-1:2019
Kategoria: Budownictwo
Kroków procedury: 7
Łączny czas etapów: 58 min–1 h
Granica plastyczności Re: ≥500 MPa (B500SP)
Wytrzymałość Rm: ≥575 MPa (B500SP)
Stosunek Rm/Re: 1,15–1,35 (B500SP)

Przegląd

Stal zbrojeniowa musi spełniać ściśle określone wymagania mechaniczne gwarantujące bezpieczeństwo konstrukcji żelbetowych. Norma PN-EN ISO 15630-1 określa metody badań prętów, walcówki i drutu do zbrojenia betonu.

Kluczowe badania: próba rozciągania (granica plastyczności Re, wytrzymałość na rozciąganie Rm, wydłużenie Agt) oraz próba gięcia (zdolność do gięcia bez pęknięć). Stal B500SP: Re ≥500 MPa, Rm/Re ≥1,15, Agt ≥8%.

Badania te wykonuje się przy każdej dostawie stali na budowę oraz w ramach zakładowej kontroli produkcji w hutach. Wyniki są podstawą atestów hutniczych (3.1 wg EN 10204) i dokumentacji jakości konstrukcji żelbetowych.

Zasada metody

Próba rozciągania: odcinek pręta o długości Lo = 5d lub 10d mocowany w szczękach maszyny wytrzymałościowej i obciążany osiową siłą rozciągającą ze stałą prędkością odkształcenia do zerwania. Rejestrowany jest wykres siła–wydłużenie. Z wykresu odczytuje się: Re (granica plastyczności), Rm (wytrzymałość na rozciąganie), Agt (wydłużenie całkowite przy maksymalnej sile).

Próba gięcia: pręt jest ginany na trzpieniu o średnicy D (np. 4d dla ø12–16) o kąt 180°. Brak pęknięć = pozytywny wynik.

Zastosowania

Kontrola stali zbrojeniowej na budowie (odbiór materiału)
Zakładowa kontrola produkcji w hutach i walcowniach
Badania typu stali zbrojeniowej (certyfikacja)
Kontrola stali do prefabrykatów betonowych
Ocena stali z istniejących konstrukcji (diagnostyka)
Kontrola jakości siatek i zbrojeń prefabrykowanych

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
Granica plastyczności Re	≥500 MPa (B500SP)
Wytrzymałość Rm	≥575 MPa (B500SP)
Stosunek Rm/Re	1,15–1,35 (B500SP)
Wydłużenie Agt	≥8% (B500SP, klasa C)
Próba gięcia	Trzpień D=4d, kąt 180°, brak pęknięć
Prędkość rozciągania	3–30 MPa/s (strefa sprężysta)

Norma

Numer normy: PN-EN ISO 15630-1:2019
Tytuł (PL): Stal do zbrojenia i sprężania betonu — Metody badań — Część 1: Pręty, walcówka i drut do zbrojenia betonu
Title (EN): Steel for the reinforcement and prestressing of concrete — Test methods — Part 1: Reinforcing bars, rods and wire

Procedura krok po kroku

Pobieranie próbek

Pobierz losowo pręty z dostawy wg PN-EN 10080. Min. 3 próbki z każdej partii. Długość próbki do rozciągania: Lo + 2×długość chwytu (min. 30 cm).

⏱ Czas: 10 min
Pomiar wymiarów

Zmierz średnicę nominalną, masę liniową (ważenie odcinka 500 mm). Sprawdź geometrię żeber (wysokość, rozstaw) — suwmiarka, profilometr.

⏱ Czas: 15 min
Montaż w maszynie

Zamocuj próbkę w szczękach maszyny wytrzymałościowej. Zainstaluj ekstensometr (baza pomiarowa Lo = 5d lub 10d).

⏱ Czas: 5 min
Próba rozciągania

Obciążaj ze stałą prędkością odkształcenia (0,00025 s⁻¹ w strefie sprężystej, 0,0067 s⁻¹ po Re). Rejestruj wykres F-ε do zerwania.

⏱ Czas: 3–5 min
Odczyt wyników

Z wykresu odczytaj: Re (0,2% lub wyraźna granica), Rm (siła max), Agt (wydłużenie przy Rm). Oblicz Rm/Re.

⏱ Czas: 5 min
Próba gięcia

Na osobnej próbce: zagnij pręt na trzpieniu o średnicy D=4d o kąt 180°. Oględziny: brak pęknięć widocznych gołym okiem = wynik pozytywny.

⏱ Czas: 5 min
Raportowanie

Sporządź protokół z wynikami Re, Rm, Rm/Re, Agt, wynik gięcia. Porównaj z wymaganiami PN-EN 10080 / PN-B-03264.

⏱ Czas: 15 min

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Maszyna wytrzymałościowa (rozciągarka)	Zwick Roell Z600, Instron 600DX, MTS 370	200 000–500 000 PLN
Ekstensometr kontaktowy	Zwick Roell makroXtens, MTS 634.31F	15 000–40 000 PLN
Prasa do gięcia	Zwick Roell BZ2.5, urządzenie do gięcia prętów	30 000–80 000 PLN
Suwmiarka	Mitutoyo, dokładność 0,01 mm, do pomiaru średnicy	200–800 PLN
Waga laboratoryjna	Do pomiaru masy liniowej prętów, dokładność 1 g	2 000–4 000 PLN

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Maszyna wytrzymałościowa — ogromne siły, bezwzględny zakaz wkładania rąk w strefę badania
Zerwanie pręta — gwałtowne uwolnienie energii, stosować osłony
Ostre krawędzie po zerwaniu — rękawice ochronne
Gięcie — ryzyko odrzutu pręta, osłony boczne
Ochrona oczu obowiązkowa

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 15630-1:2019 — „Stal do zbrojenia i sprężania betonu — Metody badań — Część 1: Pręty, walcówka i drut do zbrojenia betonu”. Tytuł angielski: „Steel for the reinforcement and prestressing of concrete — Test methods — Part 1: Reinforcing bars, rods and wire”.

Na czym polega ta metoda?

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Granica plastyczności Re: ≥500 MPa (B500SP); Wytrzymałość Rm: ≥575 MPa (B500SP); Stosunek Rm/Re: 1,15–1,35 (B500SP); Wydłużenie Agt: ≥8% (B500SP, klasa C).

Ile trwa wykonanie badania?

Suma czasów podanych przy poszczególnych etapach to około 58 min–1 h. Procedura obejmuje 7 kroków.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Maszyna wytrzymałościowa (rozciągarka), Ekstensometr kontaktowy, Prasa do gięcia, Suwmiarka, Waga laboratoryjna. Orientacyjny koszt podstawowej aparatury (Maszyna wytrzymałościowa (rozciągarka)): 200 000–500 000 PLN.

Gdzie stosuje się to badanie?

Kontrola stali zbrojeniowej na budowie (odbiór materiału); Zakładowa kontrola produkcji w hutach i walcowniach; Badania typu stali zbrojeniowej (certyfikacja); Kontrola stali do prefabrykatów betonowych; Ocena stali z istniejących konstrukcji (diagnostyka); Kontrola jakości siatek i zbrojeń prefabrykowanych.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Maszyna wytrzymałościowa — ogromne siły, bezwzględny zakaz wkładania rąk w strefę badania; Zerwanie pręta — gwałtowne uwolnienie energii, stosować osłony; Ostre krawędzie po zerwaniu — rękawice ochronne; Gięcie — ryzyko odrzutu pręta, osłony boczne; Ochrona oczu obowiązkowa.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 15630-1.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie