🌿 Sucha masa i zawartość wody w glebie — metoda wagowa (105 °C)

Środowisko PN-ISO 11465

Przegląd

Zawartość wody i suchej masy jest podstawową wielkością towarzyszącą każdej analizie gleby — wyniki oznaczeń chemicznych odnosi się do suchej masy, a wilgotność polowa charakteryzuje stan gleby w chwili pobrania. ISO 11465:1993 określa metodę oznaczania zawartości suchej masy i wody w próbkach gleby w przeliczeniu na masę; stosuje się do wszystkich rodzajów gleb, z odrębnymi procedurami dla próbek powietrznie suchych (np. przygotowanych wg ISO 11464) i polowo wilgotnych. Zawartość wody w przeliczeniu na objętość oznacza się według ISO 11461. Suchą masę definiuje się jako suchą pozostałość gleby w % masy po wysuszeniu według normy, zawartość wody — jako masę wody odparowanej przy suszeniu do stałej masy w 105 °C podzieloną przez suchą masę gleby i pomnożoną przez 100; stała masa to taka, przy której różnica dwóch kolejnych ważeń ostudzonej próbki w odstępie 4 h nie przekracza 0,1 % (m/m) ostatniej masy — zwykle wystarcza 16–24 h suszenia. Polska wersja PN-ISO 11465:1999.

NORMA WYCOFANA — ZASTĄPIONA SZERSZĄ (stan kart PKN na 23.09.2026). Opis powyżej odpowiada ISO 11465:1993, wprowadzonej jako PN-ISO 11465:1999. PKN wycofał tę normę 4 marca 2026 r. i zastąpił ją normą PN-EN ISO 11465:2026-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 11465:2025 i ISO 11465:2025 [IDT]) o innym tytule: „Osady ściekowe i stałe składniki środowiska — Oznaczanie zawartości suchej pozostałości lub zawartości wody oraz obliczanie zawartości suchej masy w przeliczeniu na masę”. Nowe wydanie zastąpiło też PN-EN 12880:2004 i PN-EN 15934:2013-02. Według karty obejmuje osady ściekowe, produkty osadowe, uzdatnione bioodpady, glebę i odpady — próbki z ponad 1 % suchej pozostałości albo wody: metoda A (oznaczanie suchej pozostałości) dla osadów, produktów osadowych, bioodpadów, gleby i odpadów stałych, metoda B (oznaczanie zawartości wody) dla odpadów płynnych i próbek z substancjami lotnymi innymi niż woda. Czym przebieg według wydania 2026 różni się od opisanego tu — NIE USTALILIŚMY: tekstu normy nie mamy.

SKALA POWOŁAŃ (pomiar 23.09.2026 na kopii bazy zakresów akredytacji z 11.09.2026). Zakładka „Laboratoria” szuka po zapisie „PN-ISO 11465” — 47 laboratoriów / 55 pozycji. Nowe wydanie („PN-EN ISO 11465…”) powołuje 12 laboratoriów w 32 pozycjach; 11 z nich nie ma zapisu starego wydania i zakładka ich nie pokaże. Po wszystkich postaciach rdzenia „11465”: 61 laboratoriów / 91 pozycji.

Zasada metody

Próbkę suszy się do stałej masy w 105 ± 5 °C w suszarce z wymuszonym obiegiem powietrza; różnica masy porcji gleby przed suszeniem i po nim służy do obliczenia suchej masy i zawartości wody: w_dm = (m2 − m0)/(m1 − m0)·100 oraz w_H2O = (m1 − m2)/(m2 − m0)·100 [% m/m], gdzie m0 — masa pustego pojemnika z pokrywką, m1 — masa pojemnika z glebą powietrznie suchą lub polowo wilgotną, m2 — masa pojemnika z glebą wysuszoną; wynik z dokładnością 0,1 %. Zawartość wody odniesiona do suchej masy może przekraczać 100 %. Dla gleb o zawartości materii organicznej powyżej 10 % (torfowe) suszy się w 50 °C (można pod próżnią), bo rozkład materii organicznej nie jest już pomijalny; minerały gipsowe tracą wodę krystalizacyjną w 105 °C, a substancje lotne (organiczne) uniemożliwiają wiarygodne oznaczenie wody. Czynności wykonuje się szybko, aby ograniczyć parowanie, chroniąc lekkie cząstki przed przeciągiem.

Zastosowania

• Przeliczanie wyników analiz chemicznych gleby na suchą masę (metale, składniki przyswajalne, węgiel organiczny)
• Oznaczanie wilgotności aktualnej gleb rolniczych, leśnych i gruntów w badaniach środowiskowych
• Kontrola stanu próbek przed analizami fizykochemicznymi (ISO 11464)
• Badania rekultywacyjne i monitoring terenów zanieczyszczonych
• Podstawa do obliczania dawek środków i bilansów wodnych w doświadczeniach polowych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 11465:1999 (wersja polska; wprowadza ISO 11465:1993 [IDT] i ISO 11465:1993/Cor 1:1994 [IDT])

Tytuł (PL)

Jakość gleby — Oznaczanie zawartości suchej masy gleby i wody w glebie w przeliczeniu na suchą masę gleby — Metoda wagowa

Title (EN)

Soil quality — Determination of dry matter and water content on a mass basis — Gravimetric method

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie pojemnika

   Wysusz pojemnik z pokrywką w 105 ± 5 °C, ostudź w eksykatorze co najmniej 45 min z zamkniętą pokrywką i zważ (m0) z dokładnością 1 mg (próbki powietrznie suche) lub 10 mg (polowo wilgotne).

2. Naważka

   Próbka powietrznie sucha (np. wg ISO 11464): przenieś łyżką 10–15 g gleby i zważ zamknięty pojemnik z glebą (m1) do 1 mg. Próbka polowo wilgotna: wymieszaj glebę na szklanej płycie, usuń kamienie i gałązki > 2 mm (chyba że próbka jest przeznaczona do analizy mikrozanieczyszczeń organicznych — wtedy bez usuwania), przenieś 30–40 g i zważ (m1) do 10 mg. Pracuj szybko, by ograniczyć parowanie.

3. Suszenie

   Susz pojemnik z glebą i osobno pokrywkę w 105 °C do stałej masy (kontrola: dwa ważenia po ostudzeniu w odstępie 4 h różniące się ≤ 0,1 %); chroń lekkie cząstki przed przeciągiem. Gleby o zawartości materii organicznej > 10 % susz w 50 °C.

4. Ważenie

   Ostudź zamknięty pojemnik w eksykatorze co najmniej 45 min, wyjmij i natychmiast zważ (m2) z odpowiednią dokładnością.

5. Obliczenia i sprawozdanie

   Oblicz w_dm = (m2 − m0)/(m1 − m0)·100 i w_H2O = (m1 − m2)/(m2 − m0)·100 z dokładnością 0,1 %; sprawdź powtarzalność oznaczeń podwójnych. W sprawozdaniu podaj odniesienie do normy, identyfikację próbki, wyniki, cechy szczególne (gips, żwir, gałązki) i odstępstwa od procedury.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Próbki gleb zanieczyszczonych: unikaj kontaktu ze skórą, susz w suszarce z odprowadzeniem powietrza, aby nie skazić atmosfery laboratorium i innych próbek
• Gorące pojemniki wyjmuj szczypcami; eksykator otwieraj powoli
• Środek suszący w eksykatorze wymieniaj lub regeneruj, gdy straci aktywność

Najczęstsze pytania