🌡️ Pomiar temperatury wody i ścieków — PN-77/C-04584 (norma WYCOFANA, bez wskazanego następcy)

Środowisko PN-77/C-04584

Przegląd

STATUS DOKUMENTU: NORMA WYCOFANA. Karta katalogowa PKN podaje: „Numer: PN-C-04584:1977 - wersja polska", „Tytuł: Woda i ścieki -- Pomiar temperatury", „Data publikacji: 30-12-1977", „Data wycofania: 16-01-2006", „Zastępuje: PN-C-04584:1954 - wersja polska", ICS 13.060.60. Karta ma nagłówek „Wycofana" — ale NIE MA wiersza „Zastąpiona przez". To nie jest przeoczenie odczytu: wiersz zastąpienia w tej karcie nie występuje w ogóle, podczas gdy w kartach pozostałych norm wycofanych, które sprawdzaliśmy przy tym opracowaniu, występuje normalnie. Zakresy akredytacji zapisują tę normę w starszym schemacie, z rokiem przed numerem (PN-77/C-04584), a karta PKN — w nowszym (PN-C-04584:1977).

DLACZEGO TEN WPIS POWSTAŁ — I DLACZEGO AKURAT TEN JEST PIERWSZY. POMIAR NA BAZIE ZAKRESÓW AKREDYTACJI (odczyt 23.09.2026, 62 896 pozycji w kopii) — PODANY W TRZECH POSTACIACH, BO TRZY RÓŻNE PYTANIA DAJĄ TU TRZY RÓŻNE LICZBY, A BEZ NAZWANIA PYTANIA WYGLĄDAJĄ NA SPRZECZNE: • po WSZYSTKICH postaciach zapisu rdzenia „C-04584” (27 różnych postaci; z wykluczeniem PN-G-04584, która jest inną normą) — 414 pozycji u 157 laboratoriów; • po POCZĄTKU zapisu „PN-77/C-04584”, czyli tak, jak szuka zakładka „Laboratoria” przy tym wpisie — 328 pozycji u 130 laboratoriów; • sama postać „PN-77/C-04584” jako dokładny ciąg — 324 WYSTĄPIENIA, a to nie jest liczba pozycji: cztery zapisy mają po tym ciągu jeszcze dopisek, na przykład „(zakres stały)”. To największa pojedyncza luka w tej bazie wiedzy. Norma jest wycofana od dwudziestu lat, a powołanie żyje własnym życiem: cennik usług Laboratorium Centralnego ZWiK Szczecin z 2021 roku ma wiersz „Badania fizyko-chemiczne | Temperatura pobranej próbki | PN-77/C-04584 | woda, woda do spożycia" — czyli piętnaście lat po wycofaniu. To nie jest zarzut wobec laboratorium; to opis stanu, w którym oznaczenie przepisane do dokumentacji przed wycofaniem nie ma powodu samo z siebie zniknąć.

CZYM ZASTĄPIONO — ODPOWIEDŹ NIE JEST W KATALOGU NORM, TYLKO W ROZPORZĄDZENIU. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311) w § 18 nakazuje stosować metodyki referencyjne z załącznika nr 12. Wiersz tego załącznika dla temperatury brzmi: „Temperatura – termometria, pomiar in situ podczas pobierania próbki", a kolumna „Norma" zawiera MYŚLNIK. Czyli obowiązujący akt prawny wskazuje dla temperatury TECHNIKĘ i WARUNEK JEJ WYKONANIA, ale nie żąda żadnego dokumentu odniesienia. Brak następcy w karcie PKN nie jest więc luką katalogu — jest stanem faktycznym.

CO Z TEGO WYNIKA DLA LABORATORIUM. W zakresie akredytacji nie ma czego poprawić na nowszy numer, bo takiego numeru nie ma. Laboratorium, które ma w zakresie „PN-77/C-04584", nie znajdzie normy zastępującej, choćby szukało — i dlatego dokument odniesienia dla tego oznaczenia trzeba ustalić z jednostką akredytującą, a nie dobrać samodzielnie z podobieństwa zakresu. Kandydaci, którzy nasuwają się z sąsiedztwa w zakresach (PN-EN ISO 5667-1, PN-ISO 5667-10), mają w TYTUŁACH pobieranie próbek, a nie pomiar temperatury — i tego powiązania nie wpisujemy. Zastrzeżenie: sprawdziliśmy tytuły i karty katalogowe, a nie teksty tych norm, więc nie wiemy, czy któraś z nich nie opisuje pomiarów wykonywanych przy poborze (temperatura i pH bywają w normach pobierania omawiane jako oznaczenia polowe). Brak następcy wynika tu z załącznika nr 12, a nie z naszej oceny zakresu tych dwóch norm.

WARUNEK, KTÓRY JEST TREŚCIĄ TEGO OZNACZENIA: POMIAR IN SITU. Załącznik nr 12 mówi wprost, że pomiar wykonuje się „in situ podczas pobierania próbki". To nie jest szczegół organizacyjny — temperatura zmierzona w laboratorium po transporcie próbki jest inną wielkością niż temperatura ścieku w miejscu i chwili poboru. Rozporządzenie traktuje to konsekwentnie: przy definicji próbki średniej zastrzega, że powstaje ona ze zmieszania próbek pobieranych ręcznie lub automatycznie „z wyjątkiem ustalania wartości pH i temperatury". Temperatury nie wyznacza się więc z próbki średniej dobowej — w odróżnieniu od większości pozostałych wskaźników w tym samym akcie.

CZĘSTOTLIWOŚĆ I SPOSÓB OCENY WEDŁUG TEGO SAMEGO AKTU. Rozporządzenie przewiduje, że „każda wartość temperatury i pH zmierzona ręcznie lub automatycznie w okresie doby, w odstępach nie większych niż dwie godziny" wchodzi do oceny. Najwyższa dopuszczalna wartość dla ścieków przemysłowych wynosi 35 °C i dotyczy wszystkich rodzajów ścieków oraz wszystkich sektorów; osobno zastrzeżono, że wody chłodnicze z otwartych i półotwartych obiegów mogą być wprowadzane do wód lub do ziemi pod warunkiem, że ich temperatura nie jest wyższa niż 35 °C.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mieliśmy tekstu PN-77/C-04584 — PKN udostępnia normy odpłatnie, a ta jest wycofana, więc nie ma jej w sprzedaży. Nie wiemy więc, jaką dokładność pomiaru, jaki rodzaj termometru ani jaką głębokość zanurzenia przewidywała sama norma, i nie wiemy, czy wyniki uzyskane według niej różnią się w jakikolwiek sposób od wyniku uzyskanego zgodnie z dzisiejszym wymaganiem rozporządzenia. Wszystko, co wyżej napisano o sposobie wykonania pomiaru, pochodzi z obowiązującego aktu prawnego, a nie z wycofanej normy.

ILU LABORATORIÓW ZAKŁADKA NIE POKAŻE (23.09.2026). Pomiar (23.09, kopia zakresów): „PN-77/C-04584" stoi na POCZĄTKU wartości w 328 pozycjach u 130 laboratoriów — te pokazuje zakładka, bo dopasowuje oznaczenie po początku wartości. KOLEJNYCH 29 LABORATORIÓW MA TĘ NORMĘ W ZAKRESIE, ALE ANI RAZU NA POCZĄTKU WARTOŚCI — i każde z jednego powodu (sprawdzone: żadne nie należy do dwóch grup): 18 — oznaczenie stoi w środku wartości, po innej normie (najczęściej po normie pobierania próbek); 4 — zapis w konwencji nowej „PN-C-04584:1977"; 7 — zniekształcony prefiks: „PN/77/C-04584", „PN -77/C-04584", „PN-77 C-04584", „PN-77/C- 04584", „PN-77/C/04584", „PN-77/C04584". Każdą grupę wyznaczono po NAZWANEJ postaci zapisu, a całość wzorcem: litera serii C, po niej łącznik, ukośnik albo spacja — także ze spacją po łączniku — albo nic, i numer 04584. WYSZUKIWARKA PORTALU ZNAJDUJE ICH CZĘŚĆ — ZALEŻNIE OD ZAPYTANIA (23.09.2026; wyszukiwarka szuka każdego słowa zapytania jako frazy w tekście zakresu): pełne oznaczenie „PN-77/C-04584" znajduje 18 z tych 29 laboratoriów — dokładnie te, u których oznaczenie stoi po innej normie; sam człon „C-04584" — 26; sam numer „04584" — 28, ale wtedy także laboratoria z normą PN-G-04584. Zakładka nie pokazuje żadnego z nich. PRZY LICZENIU TRZEBA UWAŻAĆ NA OBCĄ SERIĘ O TYM SAMYM NUMERZE: szukanie po samym „04584" wciąga PN-G-04584 — normę serii G, występującą u 52 laboratoriów, która z temperaturą wody nie ma nic wspólnego. Wzorzec musi zawierać literę serii („C-04584"), inaczej liczba rośnie z 29 do 62 i cała jest nieprawdziwa. OZNACZENIE W ŚRODKU WARTOŚCI JEST TU REGULARNE: pomiar temperatury bywa zapisywany razem z normą POBIERANIA PRÓBEK, w jednej wartości i w tej kolejności — „PN-ISO 5667-10:2021-11 PN-77/C-04584" (30 pozycji), „PN-ISO 5667-5:2017-10 PN-77/C-04584" (11), „PN-ISO 5667-11:2017-10 PN-77/C-04584" (2), „PN-EN ISO 19458:2007 PN-77/C-04584" (2). Załącznik nr 12 każe mierzyć temperaturę „in situ podczas pobierania próbki", a w tych zapisach obie normy stoją jednym ciągiem — norma pomiaru na końcu wartości. NAPRAWA KLUCZEM JEST NIEMOŻLIWA, bo wspólnego początku te zapisy nie mają; zmiana wymagałaby dopasowania po zawartości wartości, czyli zmiany w programie. Liczba tracona zapisana, żeby 130 nie było brane za całość.

Zasada metody

Pomiar temperatury wody albo ścieku wykonywany termometrem bezpośrednio w badanym środowisku, w miejscu i chwili pobierania próbki (in situ). Wielkością mierzoną jest temperatura próbki w punkcie poboru, a nie temperatura próbki dostarczonej do laboratorium — dlatego oznaczenie to, w odróżnieniu od większości wskaźników fizykochemicznych, nie daje się wykonać z próbki średniej dobowej ani z próbki transportowanej.

Wpis dotyczy STATUSU dokumentu odniesienia, a nie czynności laboratoryjnej: norma została wycofana 16-01-2006 bez wskazania następcy, a technikę i warunek jej wykonania określa dziś obowiązujące rozporządzenie ściekowe.

Zastosowania

• Rozpoznanie nieaktualnego powołania PN-77/C-04584 w zakresie akredytacji laboratorium
• Ustalenie, dlaczego dla tego oznaczenia nie da się wskazać normy zastępującej
• Odczytanie sprawozdań i dokumentacji sprzed 16-01-2006 oraz wystawionych później z powołaniem tej normy
• Odróżnienie pomiaru in situ przy poborze od pomiaru wykonanego w laboratorium po transporcie próbki
• Sprawdzenie, czy temperatura nie jest wyznaczana z próbki średniej dobowej wbrew rozporządzeniu

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-77/C-04584 (PN-C-04584:1977, wersja polska)

Tytuł (PL)

Woda i ścieki — Pomiar temperatury

Title (EN)

Water and waste water — Measurement of temperature

Procedura krok po kroku

1. Rozpoznanie powołania

   Znaleźć w zakresie akredytacji, w procedurze badawczej albo w sprawozdaniu numer PN-77/C-04584 (spotykany też w zapisie PN-C-04584:1977).

2. Sprawdzenie daty dokumentu, w którym powołanie stoi

   Powołanie w dokumencie sprzed 16-01-2006 było poprawne w chwili wystawienia. Powołanie w dokumencie późniejszym jest nieaktualne — ale nie z winy laboratorium, bo karta nie wskazuje, czym je zastąpić.

3. Ustalenie, czym zastąpić — i przyjęcie, że normy nie ma

   Sprawdzić kartę katalogową PKN: brak wiersza „Zastąpiona przez". Sprawdzić załącznik nr 12 do Dz.U. 2019 poz. 1311: dla temperatury podana jest technika, a w kolumnie „Norma" stoi myślnik. Nie dobierać następcy z podobieństwa zakresu — normy z serii PN-ISO 5667 mają w tytułach pobieranie próbek; ich tekstów nie sprawdzaliśmy.

4. Uzgodnienie dokumentu odniesienia z jednostką akredytującą

   Skoro akt prawny nie wskazuje normy, dokument odniesienia dla tego oznaczenia (procedura własna albo inne rozwiązanie) uzgadnia się z jednostką akredytującą. To jedyna droga, która nie polega na zgadywaniu.

5. Sprawdzenie sposobu wykonania pomiaru

   Upewnić się, że pomiar jest wykonywany in situ podczas pobierania próbki, a nie w laboratorium po transporcie, oraz że temperatura nie jest wyznaczana z próbki średniej dobowej — rozporządzenie wyłącza pH i temperaturę z próbki średniej.

6. Sprawdzenie częstotliwości i oceny

   Przy ocenie zgodności ścieków sprawdzić, czy wartości są zbierane w odstępach nie większych niż dwie godziny w okresie doby, zgodnie z rozporządzeniem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Wpis dotyczy statusu dokumentu odniesienia, nie czynności laboratoryjnej — zasady bezpieczeństwa przy poborze próbek ścieków określają procedury pobierania próbek i przepisy BHP zakładu
• Nie wolno prowadzić badania według normy wycofanej i opisywać wyniku jako zgodnego z obowiązującym dokumentem odniesienia
• Nie wolno wskazywać następcy normy na podstawie podobieństwa zakresu — jeżeli karta i akt prawny nie wskazują dokumentu, trzeba to powiedzieć wprost

Najczęstsze pytania