🔬 Oznaczanie zawiesin ogólnych (TSS)

Fizykochemia PN-EN 872

Przegląd

Zawiesiny ogólne (TSS — Total Suspended Solids) to miara masy cząstek stałych zawieszonych w wodzie, które zostają zatrzymane na sączku z włókna szklanego o określonej porowatości. Wynik wyrażany jest w mg/l.

TSS jest jednym z podstawowych parametrów oceny jakości wody i ścieków. W ściekach komunalnych typowe wartości to 150–400 mg/l (surowe) i <35 mg/l (po oczyszczeniu). Wysoki poziom zawiesin wpływa na mętność wody, transport zanieczyszczeń (metale ciężkie, patogeny, pestycydy adsorbowane na cząstkach), procesy sedymentacji i zamulanie koryt rzek.

Parametr obligatoryjny w pozwoleniach wodnoprawnych, monitoringu wód powierzchniowych oraz kontroli technologicznej oczyszczalni ścieków. Norma PN-EN 872 jest jedną z najczęściej stosowanych norm analityki wodnej w Europie.

Zasada metody

Metoda grawimetryczna — znaną objętość próbki wody przesącza się przez wstępnie wysuszony i zważony sączek z włókna szklanego (GF/C, nominalna porowatość ~1,2 μm) pod próżnią lub pod ciśnieniem. Sączek z osadem suszy się w suszarce w temperaturze 105±2°C do stałej masy, schładza w eksykatorze i waży na wadze analitycznej.

TSS [mg/l] = (m₂ - m₁) × 1000 / V

gdzie m₁ — masa sączka przed filtracją [mg], m₂ — masa sączka po suszeniu [mg], V — objętość próbki [l].

Zastosowania

• Kontrola ścieków oczyszczonych (limit <35 mg/l)
• Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych
• Kontrola technologiczna oczyszczalni ścieków
• Badanie wody pitnej (mętność vs zawiesiny)
• Ocena efektywności procesów sedymentacji i filtracji
• Badania środowiskowe — erozja gleby, spływy deszczowe

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 872:2007+Ap1:2007

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie zawiesin — Metoda z zastosowaniem filtracji przez sączki z włókna szklanego

Title (EN)

Water quality — Determination of suspended solids — Method by filtration through glass fibre filters

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie sączków

   Umieść sączek GF/C na lejku filtracyjnym, przepłucz 3× wodą dejonizowaną (po 20 mL). Przenieś do suszarki.

   ⏱ Czas: 10 min

2. Suszenie wstępne

   Suszyć sączek w 105±2°C przez min. 1 godzinę. Schłodzić w eksykatorze min. 30 minut.

   ⏱ Czas: 1,5 h • 🌡 Temperatura: 105°C

3. Ważenie sączka (m₁)

   Zważ sączek na wadze analitycznej z dokładnością 0,1 mg. Zapisz masę. Powtórz suszenie i ważenie do stałej masy (różnica <0,5 mg).

4. Przygotowanie próbki

   Dokładnie wymieszaj próbkę. Odmierz znaną objętość (zwykle 100–1000 mL, zależnie od spodziewanego stężenia). Dla ścieków surowych: 50–100 mL, dla wody czystej: 500–1000 mL.

5. Filtracja

   Umieść sączek na zestawie filtracyjnym, zwilż wodą dejonizowaną. Przesącz odmierzoną objętość próbki pod próżnią (~500 mbar). Przepłucz cylinder 3× wodą dejonizowaną.

   ⏱ Czas: 5–30 min

6. Płukanie osadu

   Przepłucz osad na sączku 3× porcjami po 10 mL wody dejonizowanej — usuwa sole rozpuszczone.

7. Suszenie sączka z osadem

   Przenieś sączek do suszarki 105±2°C. Susz min. 1 godzinę. Schłódź w eksykatorze min. 30 minut.

   ⏱ Czas: 1,5 h • 🌡 Temperatura: 105°C

8. Ważenie (m₂)

   Zważ sączek z osadem. Powtórz suszenie–ważenie do stałej masy (różnica <0,5 mg między kolejnymi ważeniami).

9. Obliczenia

   TSS [mg/l] = (m₂ - m₁) × 1000 / V [l]. Wynik zaokrąglij zgodnie z normą: <10 mg/l → do 1 mg/l, 10–100 → do 5, >100 → do 10.

10. Kontrola jakości

    Próbka ślepa (blank): filtruj wodę dejonizowaną — m₂-m₁ ≤ 0,5 mg. Próbka podwójna: RPD < 15%.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Suszarka 105°C — ryzyko poparzenia, stosować rękawice termiczne
• Próżnia — ostrożnie z naczyniami szklanymi (ryzyko implozji)
• Próbki ścieków — potencjalnie zakaźne, rękawice i ochrona oczu
• Włókno szklane — nie wdychać pyłu, nie dotykać gołymi rękami

Najczęstsze pytania